Kury zielononóżki – jak wygląda hodowla, ile kosztują i jakie jajka znoszą?

Kury zielononóżki kuropatwiane to rodzima rasa drobiu w Polsce, a według wielu opracowań jest najstarszą rasą polskich kur. Zielononóżki od lat cieszą się dużym zainteresowaniem w przydomowych hodowlach drobiu.  Jest to rasa kształtowana naturalnie w warunkach wiejskich, nie jest to hybryda ani kura przeznaczona do chowu przemysłowego. Z tego względu jest wyjątkowo odporna na trudne warunki. Kury zielononóżki charakteryzują się niepowtarzalnym wyglądem, a jaja zielononóżek posiadają wyjątkowe składniki odżywcze. W artykule przedstawimy wszystkie cechy hodowli zielononóżek, od ich historii pochodzenia, aż po ceny jaj  konsumpcyjnych i warunki hodowli. Wiele cennych wskazówek, doświadczeń oraz hodowlanych ciekawostek przekazała nam Pani Tamara – pasjonatka i ekspertka, która prowadzi chów zielononóżek od ponad 10 lat. W swoim gospodarstwie dba o stado liczące ponad 100 kurek i 5 kogutów, które korzystają ze wspólnego, ogromnego i pełnego zieleni wybiegu.

Kury zielononóżki to rasa, która wywodzi się z Polski - to rodzima, najstarsza polska rasa drobiu. Przed laty uchodziła wręcz za „kurę patriotów” i była dumą polskich gospodarstw w czasach zaborów oraz w okresie międzywojennym. Była szeroko popularna w okresie między wojennym, później wyparł ją drób fermowy. Aktualnie znów jest bardzo popularna w przydomowych hodowlach drobiu, a zwłaszcza  na ekologicznych wybiegach, gdzie ceniona jest za wyjątkowo wysoką odporność na trudne warunki oraz cenne jajka od kury zielononóżki. Zielononóżki zachowały wiele cech swoich dzikich przodków — aby schronić się przed drapieżnikami, takimi jak lis, kuna czy jastrząb, potrafią nocować wysoko na gałęziach drzew. Są niezwykle niezależne i zaradne - podczas dalekich wędrówek w poszukiwaniu naturalnego pożywienia bez problemu odnajdują drogę powrotną do kurnika. Zielononóżki charakteryzują się niskimi wymaganiami w stosunku do paszy oraz wysoką odpornością na wiele chorób dotykających aktualnie nowoczesne i delikatne gatunki drobiu. Kury zielononóżki mają bardzo silnie rozwinięty instynkt samozachowawczy i silną potrzebę ruchu. Uwielbiają spędzać cały dzień na świeżym powietrzu, przemierzając znaczne odległości w poszukiwaniu ślimaków, robaków, świeżej trawy czy ziół. Dzięki temu potrafią same zdobyć znaczną część swojego codziennego pożywienia, co odczuwalnie obniża koszty ich utrzymania. Kura zielononóżki waży zazwyczaj ok. 2 kg, natomiat kogut ok. 2,5 kg.

Jak nazwa wskazuje - zielononóżka kuropatwiana przypomina kuropatwę. Skoki kury i koguta są zielone, mogą występować w różnych odcieniach (u starszych osobników szarzeją), natomiast dzwonki i zausznice są czerwone. Kogut zielononóżki jest posiadaczem dużego, pojedynczego grzebienia, natomiast w porównaniu kura zielononóżka ma znacznie mniejszy grzebień. Pisklęta zielononóżki posiadają puch w kolorze piaskowoszarym, wzdłuż głowy, szyi, grzbietu i barków przebiegają ciemne pasy w brązowych odcieniach, z wyglądu przypominają pisklęta dzikich ptaków - to cecha charakterystyczna, wywodząca się z dzikich przodków zielononóżki, która ułatwiała ukrywanie się w trawie i zaroślach. Pisklęta zielononóżki szybko się opierzają, a dzięki odmiennemu upierzeniu kurek i kogutków - można je bez problemów dość wcześnie rozróżnić. Już kilkudniowe kurczaki zielononóżki nabywają cechy charakterystycznej - cienkie, małe skoki przybierają oliwkowo-zielonkawy odcień, który z czasem staje się coraz mocniejszy. Okres rozwoju zielononóżek wynosi 180 - 210 dni (czyli 6-7 miesięcy). Po tym okresie są zdolne do znoszenia jaj oraz reprodukcji. Jeśli kwoka z młodymi pisklętami za wcześnie wyjdzie na ogólny wybieg, reszta stada nie zaakceptuje maluchów - kury będą je dotkliwie skubać, a w skrajnych przypadkach mogą je nawet zadziobać. Ile żyje kura zielononóżka? To zależy od warunków i diety, ale jest to silna i długowieczna rasa - średnia długość życia wynosi 6 - 8 lat, jaja znoszą przez ok. 3 lata życia.

Formalnie istnieje gatunek o nazwie zielononóżka kuropatwiana. Jest to oryginalny gatunek ptaków, tzw. rodzimy, tradycyjny, który utrzymał się przez lata bez ingenerencji inżynierii genetycznej. W stadach produkcyjnych i towarowych nie utrzymuje się kur czystej rasy, tylko mieszańce. Utrzymaniem czystej rasy zielononóżki kuropatwianej zajmują się fermy zarodowe. W przeciągu lat hodowcy podczas mieszania gatunków - stworzyli jej kolejne odmiany:

• Zielononóżka kuropatwiana (Zk)- czysta rasa, o charakterystycznym kuropatwianym umaszczeniu oraz zielonych nóżkach. Rasa przystosowana do chowu w małych stadkach, w chowie ekstensywnym.
• Żółtonóżka kuropatwiana (Żk) - wyhodowana przez krzyżowanie zielononóżki kuropatwianej z kogutami new hampshire. Charakteryzuje się podobnym cechami jak zielononóżka kuropatwiana, natomiast mają zółte umaszczenie skoków.
• Kury zielononóżki czarne - rzadsza odmiana, powstała w wyniku selekcji gatunku. Charakteryzuje się piórami w czarnym kolorze, z zielonkowatym połyskiem. Zachowują najważniejsze cechę rasy czyli oliwkowo-zielone nogi. Pod względem wymagań są identyczne jak ich pierwotni kuzyni.
• Mieszanki i hybrydy - to różne odmiany zielononóżek, tzw. krzyżówki z innymi rasami niosek. To hodowcy zazwyczaj mieszają, aby urozmaicić kolorystykę w hodowli.

Wbrew popularnej nazwie rasy, czyli zielononóżka - jajko kury zielononóżki ma barwę kremowoszarą lub jasnobeżową, a nie zieloną. Jajka te są nieco mniejsze od tradycyjnych jaj kur niosek - średnio ważą około 56 g (w porównaniu do 70 g u standardowych niosek), ale nadrabiają wyjątkowym smakiem i bogactwem wartości odżywczych. Kura zielononóżka znosi średnio rocznie ok. 150 - 180 jaj. Badania naukowe potwierdzają, że jaja kury zielononóżki wykazują niższą zawartość cholesterolu (nawet o 30% mniej w żółtku) w porównaniu do jaj od ras przemysłowych. Są one bogate w witaminy A, E, D, B12, aminokwasy oraz kwasy omega-3, dzięki czemu odpowiedź na pytanie: czy jajka od zielononóżek są zdrowe, brzmi: zdecydowanie tak. W kuchni ceni się je za wyrazisty, głęboki smak i żółtko o intensywnej barwie – idealnie sprawdzają się do lekkiego gotowania, wypieków czy wykonania makaron z jaj zielononóżki. Wszystkie te zalety sprawiają, że cena jaj zielononóżek jest wyższa niż w standardowych jaj z chowu klatkowego czy ściółkowego. Podczas gdy klasyczne jajko od nioski kosztuje w sklepach średnio od 1,00 do 1,50 zł za sztukę, za jaja od zielononóżki  płaci się zazwyczaj od 1,50 zł do nawet 2,5 zł za sztukę. Warto jednak pamiętać, że kura zielononóżka ze względu na swój silny, dziki instynkt potrafi znieść jajko dosłownie wszędzie. Posiada pierwotną potrzebę ukrywania gniazda przed potencjalnym zagrożeniem, dlatego często składa jaja w zaroślach, pod krzakiem, pod kurnikiem, a nawet wysoko na drzewie. Aby ułatwić sobie ich zbieranie i zapobiec stratom, na wybiegu warto zapewnić kurom zaciszne miejsca do kryjówek i znoszenia jaj– świetnie sprawdzą się gęste krzewy, drzewa, przewrócone drewniane beczki, skrzynie wypełnione słomą, a także obsadzenie ogrodzenia gęstym winogronem lub bluszczem.

Hodowla kurek zielononóżek pod wieloma aspektami, w zasadzie nie różni się za wiele od tradycyjnej hodowli kur niosek. Kury zielononóżki nie mają żadnych wygurowanych wymagań bytowych, jedynie tylko duża przestrzeń - odpowiedni wybieg dla kur. Zielononóżki charakteryzują się wyjątkowym dzikim instynktem, dlatego potrzebują dużego i zielonego wybiegu. Aby zabezpieczyć wybieg dla kur przed ucieczką - na pokrycie wierzchnie najlepiej sprawdzi się siatka na woliery, natomiast dookoła oczywiście siatka metalowa z drobnym oczkiem. Bardzo dobrze, gdy na wybiegu rosną drzewa i krzewy - kurki zielononóżki chętnie chronią się w gałęziach - to ich zachowanie pozostałe po przodkach - kuropatwach. Pani Tamara stanowczo odradza przycinanie lotek u zielononóżek. Z uwagi na swój dziki instynkt ptaki te natury dążą do wzbijania się w powietrze i siadania na gałęziach. Pozbawione piór nośnych stracą równowagę, a mimo to nadal będą próbowały wlatywać na drzewa czy ogrodzenia, co może skończyć się dla nich groźnym upadkiem i poważną kontuzją. Co ciekawe, mimo tak silnej potrzeby przestrzeni, przy dużym zagęszczeniu – sięgającym nawet do 350 ptaków – każda z kurek potrafi bez problemu rozpoznać pozostałe osobniki ze stada. Są to ptaki niezwykle inteligentne, sprytne i pojętne. Zielononóżki kompletnie nie nadają się na małe, zamknięte wybiegi – w ciasnocie szybko odczuwają stres, co prowadzi do zjawiska pterofagii (wydziobywania piór) i kanibalizmu. Wyposażenie kurnika dla zielononóżek to gniazda dla niosek, grżędy dla kur, oraz poidła i karmidła dla drobiu. W kurniku można zastosować także linie pojenia - zapewni ptakom dostęp do świeżej i czystej wody. Trzeba oczywiście pamiętać o regularnym sprzątaniu kurnika oraz wymianie ściółki, połączonymi z dokładną dezynfekcją kurnika. 

Codzienne żywienie kurek zielononóżek wpływa na ich nieśność oraz ilość i jakość znoszonych jaj. Choć kury zielononóżki są wybitnie zaradne i na obszernym wybiegu same potrafią wygrzebać z podłoża znaczną część pożywienia (owady, dżdżownice, nasiona czy młode pędy), jednak w okresie jesienno-zimowym należy wspomóc ich dietę o naturalne dodatki paszowe dla drobiu. Doskonale sprawdza się suszona pokrzywa, która działa odkażająco, wzmacnia odporność i wpływa na piękne żółtka, a także suszone zioła dla kur tj. oregano i pietruszka. Tak jak w przypadku kur niosek - dietę warto wzbogacić o kreda pastewna, w celu wzmocnienia skorupki oraz grit i muszle dla kur - w celu poprawy rozdrabniania ziaren i wchłaniania substancji odżywczych w pokarmu. Zielononóżki to rasa prymitywna i niezmieniona przez przemysłową genetykę, dlatego podstawą ich diety powinno być proste, czyste ziarno. Należy unikać sztucznych ulepszaczy i przetworzonych mieszanek paszowych, które mogłyby zaburzyć ich naturalny cykl trawienny oraz obniżyć jakość znoszonych jaj. Zamiast syntetycznych suplementów, codzienną dietę warto wzbogacać o naturalne przysmaki i witaminy: sezonowe warzywa oraz owoce, takie jak pieczona dynia, surowa biała kapusta czy nasiona słonecznika.

Zielononóżka kuropatwiana nie jest kurą, która zadowoli się estetycznym, małym kurnikiem ze sterylnym, ciasnym wybiegiem. To ptak o dzikim charakterze, który do zdrowego życia potrzebuje dużej przestrzeni, bogatej roślinności, naturalnych przeszkód oraz licznych kryjówek. Zachowanie naturalnych instynktów – swobodnego biegania, drapania w trawie, wskakiwania na gałęzie i ukrywania gniazd – te elementy trzeba zapewnić na wybiegu. Zero sztucznych mieszanek i granulatu ze śrutą sojową. Dieta zielononóżek opiera się na prostym ziarnie, warzywach (dynia, kapusta) oraz owocach. Ptaki same zdobywają znaczną część pożywienia na wybiegu (zioła, owady, ślimaki), co drastycznie obniża koszty ich utrzymania. Zielononóżka kuropatwiana to prawdziwie naturalna rasa drobiu, która przekłada się na wysoką jakość produktów. Jaja zawierają do 30% mniej cholesterolu niż komercyjne odpowiedniki, są bogate w kwasy omega-3 i witaminy, 

• Hodowla i użytkowanie drobiu, Powszechne Wydawnicwo Rolnicze i Leśne, pod red. Jana Jankowskiego,
• Atlas ras drobiu, Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Vladimir Malik, Stefan Stefka,
• Chów drobiu, Oficyna Wydawnicza Hoża, Ewa Świerczewska, Stanisław Wężyk, Jarosław Horbańczuk,
• Chów kur, Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Z. Dubiska.